Odpowiedzialność solidarna Wykonawcy i Inwestora
Na gruncie kodeksu cywilnego Inwestor odpowiada solidarnie z Wykonawcą za zapłatę wynagrodzenia podwykonawcy z tytułu wykonanych przez niego robót budowlanych. Jest to zasada, której nie można ograniczyć ani wyłączyć w umowie o roboty budowlane. Tym samym podwykonawcy przyznano większą gwarancję otrzymania wynagrodzenia za wykonanie robót budowlanych. W myśl wprowadzonej zasady może on żądać wynagrodzenia od Wykonawcy, od Inwestora albo łącznie od obu podmiotów.
Żeby jednak powstała odpowiedzialność solidarna, przedmiot robót podwykonawczych musi zostać wcześniej zgłoszony Inwestorowi przez Wykonawcę lub Podwykonawcę przed przystąpieniem do ich wykonywania oraz Inwestor nie może złożyć w ciągu trzydziestu dni od dnia doręczenia zgłoszenia podwykonawcy i wykonawcy sprzeciwu wobec wykonywania tych robót.
Można polemizować z tym czy wprowadzony przepis jest słuszny i potrzebny w realizacji kontraktów budowlanych. Jednak tak jak każda regulacja tak regulacja dotycząca solidarnej odpowiedzialności Inwestora i Wykonawcy powinna być z całą pewnością jasna i precyzyjna. Tak jednak nie jest. Jednym z zaobserwowanych problemów jest kwestia określenia rodzaju prac podwykonawcy, za których zapłatę Wykonawca i Inwestor będą odpowiedzialni solidarnie. Innymi słowy, czy podwykonawca otrzyma ochronę zapłaty wynagrodzenia co do każdej umowy podwykonawczej?
Odpowiedzialność solidarna w umowie o roboty budowlane
Problem pojawia się zwłaszcza wobec treści tego przepisu kodeksu cywilnego (art. 6471 § 1 kc), który odnosi odpowiedzialność solidarną do wykonywanych przez podwykonawców robót budowalnych. Brzmienie przepisu nie pozostawia wątpliwości, że nie chodzi tu o podwykonawcze umowy o roboty budowane a o wykonywanie przez podwykonawców robót budowlanych. Tym samym dla uzyskania przez podwykonawcę ochrony wynikającej z solidarnej odpowiedzialności Wykonawcy i Inwestora nie ma znaczenia kwalifikacja prawna umowy łączącej Wykonawcę z Podwykonawcą. Pojawia się w związku z tym pytanie, skoro mowa jest o robotach budowlanych to czy ochroną będą świadczone przez podwykonawców usługi, dostawy?
Orzecznictwo dotyczące solidarnej odpowiedzialności
Kompleksowa obsługa laboratoryjna na odcinku autostrady przez Podwykonawcę (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24.08.2020 r. VI ACa 772/19), Najem żurawi budowlanych przez Wykonawcę od Podwykonawcy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 3 listopada 2015 r. I ACa 229/15) Usługi geodezyjne świadczone przez Podwykonawcę na rzecz Wykonawcy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 3 lipca 2014 r. I ACa 242/14) to przykłady rozstrzygnięć gdzie Podwykonawcy uzyskali ochronę wynikającą z solidarnej odpowiedzialności, choć ich prace nie były ściśle związane z fizycznym wykonywaniem prac budowlanych. Co jest zatem kryterium pozwalającym na tego rodzaju kwalifikację? Na co powinno się zwracać się uwagę?
Analizując orzecznictwo (nie jest ono jednolite) wydaje się, że przesądzającym elementem dla kwalifikacji danej umowy w kontekście możliwości objęcia jej odpowiedzialnością solidarną Wykonawcy i Inwestora powinna być ocena rezultatu świadczonych przez podwykonawcę prac. Tylko wtedy gdy rezultat świadczenia wchodzi w skład obiektu stanowiącego przedmiot świadczenia wykonawcy w ramach umowy o roboty budowlane, możliwe jest tego rodzaju kwalifikacja. Innymi słowy umowa podwykonawcza będzie spełniać tego rodzaju warunki jeżeli prace wykonywane przez podwykonawcę prowadzić będą do wykonania danego obiektu, stanowią część składową finalnego rezultatu wszystkich robót. Tego rodzaju podwykonawcą będzie ten podmiot, którego prace pozostaną na placu budowy po zakończeniu inwestycji.
W związku z powyższym nie uzyska ochrony podwykonawca, który zawarł umowę o dostawę maszyn, urządzeń potrzebnych do wykonania robót budowlanych, umowę dostawy materiałów budowlanych. Co do pozostałych umów, nie można mieć absolutnej pewności i ich kwalifikacja zależy od konkretnego przypadku.
Wskazać należy przy tym, że powyższe rozważania zostały dokonane na gruncie przepisów kodeksu cywilnego. Odmienne regulacje od wyżej przedstawionych zawiera przy tym ustawa Prawo Zamówień Publicznych, które w umowach zawieranych w tym trybie w sposób odmienny i bardziej klarowny pozwala na ustalenie odpowiedzialności solidarnej Wykonawcy i Inwestora z tytułu wszystkich umów podwykonawczych zawieranych przez Podwykonawców (usług, dostaw i robót budowlanych).
Kancelaria prawa budowlanego Gdańsk, Poznań – kontakt@mkm-radcy.pl