Żądanie przez wykonawców udzielenia gwarancji zapłaty za roboty budowlane nadużyciem prawa

 
Wprowadzenie do kodeksu cywilnego instytucji udzielenia gwarancji zapłaty za wykonie robót budowlanych miało zapobiec negatywnym zjawiskom w gospodarce, w szczególności nieregulowaniu przez inwestorów wynagrodzenia za wykonane przez wykonawców roboty budowlane. W kontekście aktualnej, niepewnej rzeczywistości gospodarczej, tempie wzrostu cen materiałów i usług budowlanych, inflacji, braku na rynku budowlanym wykwalifikowanej kadry, instytucja ta może być jednak wykorzystywana przez wykonawców jako sposób wyjścia z nieopłacalnego kontraktu i nie do końca spełniać celu dla jakiego została wprowadzona.
 
W jaki sposób? Wszystko za sprawą art. 649(4) § 1 kc, który nijako sankcjonuje brak udzielenia przez inwestorów na rzecz wykonawców gwarancji zapłaty poprzez możliwość odstąpienia przez tych ostatnich od zawartej umowy (gwarancja zapłaty musi być udzielona przez inwestora w terminie wyznaczonym przez wykonawcę nie krótszym niż 45 dni).
 
Szczególnie teraz – w dobie istnienia nierentownych kontraktów budowlanych, wygenerowanych na skutek tempa zmian cen towarów i usług, istnieje poważne ryzyko wykorzystania tego uprawnienia przez wykonawców nie w celu uzyskania żądanej gwarancji, lecz w celu odstąpienia od niekorzystnej dla siebie umowy z winy inwestora wobec braku uzyskania żądanej gwarancji. Dodać przy tym trzeba, że wykonawca może przedstawić żądanie udzielenia gwarancji w każdym czasie, w tym również w czasie trwania kontraktu. Ponadto, żądanie wykonawcy może być wystosowane również do rentownych, wypłacalnych wykonawców publicznych, a także gdy w danych okolicznościach nie istniała w ogóle potrzeba ustanowienia zabezpieczenia dla wynagrodzenia wykonawcy.
 
Przyznanie wykonawcy robót tak szerokiego uprawnienia do żądania ustanowienia zabezpieczenia i sankcjonowanie niewykonania obowiązku inwestora możliwością odstąpienia od umowy jest w dzisiejszych warunkach gospodarczych niebezpieczne i ryzykowane z punktu widzenia wykonania umów budowlanych.

Z drugiej strony wobec restryktywnych skutków jakie wiążą się z niewykonaniem zobowiązania inwestora, w orzecznictwie można już zaobserwować ciekawy kierunek korzystny dla inwestorów, który traktuje niektóre zachowania wykonawców żądających gwarancji zapłaty w kategoriach nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 kc).